Lapidaryo

RICE SA TAGALOG: PALAY, BIGAS O KANIN? sa naritong tanong ay agad natigilan sa krosword na sinasagutan kong maigi dahil may tatlong sagot pag pinag-isipan lalo kung ating batid ang wikang sarili sa Labingsiyam Pahalang: Rice sa Tagalog limang titik, alin? PALAY , BIGAS o KANIN ? mga katutubong salitang umimbulog na madali lang kung ating uunawain sa naga-unli rice, KANIN agad ang tugon sa nagtatanim, baka isagot ay PALAY sa negosyante ng bigas, BIGAS na iyon mga salita nating kaysarap manilay teknik dito'y sagutan muna ang Pababâ kung sa Walo Pababâ, sagot ay Naisin sa tanong na Hangarin, tutuguning sadyâ ang panglimang letra'y "I", kaya sagot: KANIN - gregoriovbituinjr. 01.01.2026 * krosword mula sa pahayagang Pang-Masa, Disyembre 17, 2025, p.7    

  MAKÁHIYÂ, DIBAN, AT KANÁKAN may natutunan na namang bagong salitâ baka lalawiganin o lumang katagâ na sa palaisipan ay nakitang sadyâ subalit pamilyar ako sa  MAKAHIY na  "halaman tiklupin"  yaong kahulugan halamang pag hinipò mo'y titiklop naman tawag sa  "higaan-upuan"  pala'y  DIBAN sa saliksik ay salin ng Ingles na divan KANÁKAN  ay  "pagdadahilan" , tingnan mo lang sa U.P. Diksiyonaryong Filipino parang "Indyan Pana, Kakanâ-kanâ" ito madaling tandaan, luma'y mistulang bago salamat sa palaisipan sa Abante abang makata'y may natutunang mabuti na magagamit sa kwento, tula't mensahe na sa bayan at wika'y ipinagsisilbi - gregoriovbituinjr. 01.01.2026 * MAKÁHIY - 3 Pabahâ * DIBAN - 4 Pahalang * KANÁKAN - 28 Pahalang * krosword mula sa pahayagang Abante, Disyembre 28, 2025, p.7

SA LITRATO AT SA GUNITA NA LANG Bagong Taon, ngunit di ako Bagong Tao makatang tibak pa rin ngunit nagsosolo pagkat sinta'y wala na, wala nang totoo siya'y nagugunita na lang sa litrato maraming salamat, sinta, sa pagmamahal buti't sa mundong ito pa'y nakatatagal ang plano kong nobelang sa iyo'y inusal noon ay kinakatha't sana'y mailuwal at maipalathala't mabasa ng masa bagamat madalas katha'y tula talaga alay ko sa iyo ang una kong nobela balang araw, tayo rin nama'y magkikita mga litrato natin ay kaysarap masdan na aking madalas binabalik-balikan ika'y sa diwa't puso ko na nananahan litrato mo na lang ang madalas kong hagkan - gregoriovbituinjr. 01.01.2026

PAGSALUBONG SA 2026, YEAR OF THE FIRE HORSE tahimik kong sinalubong ang Year of the Fire Horse pulutan ay tahong at iniinom ay Red Horse hay, katatapos ko lang maglinis ng tahanan umidlip ng isang oras, tumagay, namulutan sana'y walang matamaan ng ligaw na bala sana'y walang lasenggong magpaputok ng baril sana'y walang naputukan sa mga daliri maayos sanang sinalubong ang Bagong Taon ngunit taon lang naman ang nabago talaga habang nariyan pa rin ang bulok na sistema patuloy pa rin nating hanapin ang hustisya panagutin ang mga kurakot at buwaya maya-maya'y matutulog muli ako't antok matapos ang isang boteng Red Horse ay malagok New Year's Resolution: Ralihan ang trapo't bugok lalo na ang mga kurakot na nasa tuktok - gregoriovbituinjr. 01.01.2026

NEW YEAR 2026: IKULONG NA 'YANG MGA KURAKOT! alas dose na pala, bigla akong bumalikwas pagkat nagpuputukan na't kay-ingay na sa labas wala mang paputok o torotot na ilalabas may boses akong ipinang-ingay din ng malakas sinabayan ko ng sigaw ang ingay ng paputok isinigaw ko'y:  Ikulong na 'yang mga kurakot! inihiyaw upang baguhin ang sistemang bulok at panagutin ang mga kawatan at balakyot pagpupugay sa lahat ng mga nakikibaka upang lipunang makatao'y itayo talaga upang mandarambong ay mapanagot na ng masa upang baguhin ng bayan ang bulok na sistema ang sinigaw ko na ang aking New Year's Resolution tuloy ang laban, tuloy ang kilos at ang pagbangon lahat ng mga kurakot ay dapat nang makulong di lang dilis kundi mga pating na mandarambong - gregoriovbituinjr. 01.01.2026 * mapapanood ang bidyo sa kawing na:  https://www.facebook.com/share/r/1Zy6Mr7RfD/  

MARAMIHAN NG SI: SILA O SINA? tanong sa Labing-Apat Pababa: ano raw ang  "Maramihan ng si" ? ang lumabas na sagot ay SILA imbes dapat na sagot ay SINA tanong na iyon ay tinamaan ang nasa Labingsiyam Pahalang ang tanong ay Lakers sa N.B.A. sagot ay Los Angeles o L.A. ang isahan ng SILA ay SIYA SI naman ang isahan ng SINA kaya mali yaong katanungan sa sinagutang palaisipan sa maling tanong, kawawa tayo tila ginagawa tayong bobo parang ito'y di na iniedit ng editor gayong merong sabit - gregoriovbituinjr. 12.31.2025 * krosword mula sa pahayagang Pang-Masa, Disyembre 31, 2025, p.7

ANG KAHALAGAHAN NG TULDIK talagang mahalaga ang gamit ng tuldik na nilalagay sa ibabaw ng patinig upang maunawà ang bigkas ng salitâ at wastong kahuluga'y mabatid ding sadyâ halimbawa sa nailathalang balità: doble ang kahulugan ng  "magkakaanak" "magkakaának"  kung sila'y magkamag-anak "magkakaanák"  kung buntis na ang kabiyak pansinin mo ang tuldik na  "á"  sa salitâ naroon ang diin ng bigkas ng katagâ upang kahulugan ay agad maunawà bagamat di nagamit doon sa balità saan dapat itapat ang tuldik-pahilis ay dapat batay sa bigkas at kahulugan kaiba sa tuldik-paiwâ at pakupyâ na nararapat lang nating maintindihan - gregoriovbituinjr. 12.31.2025 * ulat mula sa pahayagang Bulgar, Disyembre 23, 2025, p.2

SOLO MAN SA BISPERAS NG BAGONG TAON di ko hinahanap ang kasiyahan sa pagpalit ng taon, bakit naman? buti kung sistema ang napalitan natayo na'y makataong lipunan sasalubungin ko ba ng paputok ang Bagong Taong namumuno'y bulok kung mga buwaya ang nakaluklok kung mga buwitre ang nasa tuktok aanhin ko ang maraming pagkain kung simpleng buhay sapat na sa akin buti pang may aklat na babasahin kaysa daliri'y maputukan man din Bagong Taon nga, kayrami pang buktot na pondo ng bayan ang kinurakot tumitindi ang sistemang baluktot may pag-asa pa ba, nakalulungkot sa Bagong Taon, patuloy ang laban hangga't kaytindi ng galit ng bayan sa mga trapong walang kabusugan na buwis ng bayan ang sinasagpang - gregoriovbituinjr. 12.31.2025

12-ANYOS, PATAY SA PAPUTOK akala ba ng batang ang pinulot na paputok ang maging sanhi ng maaga niyang pagkamatay isang produktong pampasaya raw ng Bagong Taon subalit masaya bang masayang ang kanyang buhay? dahil sa maling paniniwala at delikado dahil sa maling kulturang pinamayani rito sinong mananagot? ang pabrika ba ng paputok? sinong sasagot sa gastusin, hustisya't kabaong? kapitalista ng paputok ba ang sumasagot sa mga gastusin sa ospital at mga gamot? hindi! tubò, kita lang ang kanilang pakialam produkto man nila'y makasakit o pumatay man dapat nang baguhin ang ganyang maling paniwalà nagbago lang ang petsa, mga produkto'y nilikhâ upang pagtubuan at payamanin ang gahaman at lumawak ang imperyo nila't kapangyarihan katarungan sa batang walang malay at namatay oo, negosyante ng paputok ang pumapatay kunwari'y masayang salubungin ang Bagong Taon ng paputok, nilang buwitreng masa'y nilalamon - gregoriovbituinjr. 12.30.2025 * ulat mulâ sa pahayagang Bulgar, Dis...

SA ARAW NI RIZAL sa Araw ng Kamatayan ni Doktor Rizal ako'y nasa Luneta, naroong matagal nagnilay laban sa mga korap at hangal na ginawâ sa bayan ay malaking sampal sapagkat buwis ng bayan ay kinurakot ng mga trapo't lingkod bayang manghuhuthot binulsa ng mga kawatan at balakyot sinubi ng mga mandarambong at buktot anong sasabihin ng pambansang bayani sa kalagayan ng bansa't mga nangyari na pulitiko'y di totoong nagsisilbi sa bayan kundi sa bulsa nila't sarili dapat lang nating panatilihin ang galit ng masa sa mga pulitikong kaylupit dapat pigilan ang kanilang pangungupit sa kabang bayan, lalo sa pambansang badyet - gregoriovbituinjr. 12.30.2025

DISPALINGHADONG FLOOD CONTROL, GUMUHÒ may dispalinghadong flood control ang nabisto na halaga'y walumpu't pitong milyong piso nasayang lang ang pondo, nakapanlulumò nang proyektong flood control ay biglang gumuhò sa kabilâ ng kawalan ng bagyo, lindol o bahâ, sayang tuloy ang mga ginugol kung di pala pulido ang pagkakagawâ ng panlaban sa bahâ, kawawà ang madlâ winalang bahala ang ulat na may bitak ang proyekto, hanggang pagguho na'y naganap mga residente na mismo ang nagsuplong sa awtoridad, binalewala ang sumbong dapat talagang nangyari'y imbestigahan na kayâ di pulido ay may kurakutan sa ganyan, masa'y dapat talagang magalit at sinumang kurakot ay dapat mapiit - gregoriovbituinjr. 12.29.2025 * ulat mulâ sa pahayagang Remate, DIsyembre 17, 2025, pahina 1 at 2

KASAYSAYAN AT KABAYANIHAN kahapon lamang ay nag-usap ang Kamalaysayan o Kaisahan sa Kamalayan sa Kasaysayan ano nga ba ang kasaysayan ng kabayanihan? ano ang kabayanihan ng nasa kasaysayan? nakapag-usap kami sa bahay ni Ninong Dadò hinggil sa buhay, samahan ba'y saan patutungò? saysay ng kasaysayan, paano bansa'y nabuô? sa pamilya ni Sidhay, ngalan nila'y katutubò kasamang Kikò sa pamumuno'y nagpanukalà: sa limang Ga mamulat mga pinunò sa bansâ yaong Giliw, Giting, Gilas, Ganap, at Gantimpalà mula katutubong lirip, di kanluraning diwà nabanggit ko ang kay Jacinto'y Liwanag at Dilim malayang akdang sa kaytinding liwanag ay lilim lalo ngayong ang bansa'y kinakanlungan ng lagim ng mga kurakot sa krimeng karima-rimarim kay Ka Jed, panulat na Baybayin sa Amerika binalita ng anak niyang antropolohista salitang busilak, tapat at taya'y nabanggit pa mga bayani'y itinaya ang buhay talaga nagbigay ng malalim na diwa si kasamang Ric na saliksik sa kasaysaya'y d...

PAGKATHA'T LAMPUNGAN kaysarap masdan ng mga pusà sa lampungan habang kumakathâ ang makatâ ng mga akalà o ng samutsaring sapantahà kapwa pusa'y kanyang dinilaan tulad ng paglinis sa katawan o tandâ rin ng pagmamahalan ng mga pelina sa lansangan ganyan lang kahit mumunting bagay isinasama sa pagninilay baka may katotohanang alay na nilantad sa atin ng búhay ang pagkatha'y pagkamalikhain at ginagawâ di man kumain lalo't walang salaping maangkin likha ng likha kahit gutumin - gregoriovbituinjr. 12.28.2025 * nasa bidyo ang mga pusà at ang poster na nakasulat ay  "Don't think! Thinking is the enemy of creativity." ~ Ray Bradbury" * pelina - feline sa Ingles * mapapanood ang bidyo sa kawing na:  https://www.facebook.com/share/r/17PYRJRe9b/  

PAGLALAKBAY SA BÚHAY palakad-lakad, pahakbang-hakbang sa isang malawak na lansangan animo'y nagpapatintero lang sa maraming tao at sasakyan tumatawid sa mga kalsada sa dinaraanang sanga-sanga habang naglalakbay na mag-isa at nadarama'y lumbay at dusa mahalaga'y maraming manilay na isyu man o pala-palagay kayâ mga kathang tula'y tulay patungo sa pangarap na búhay: isang lipunang mapagkalingà bansang maunlad at maginhawà walang balakyot at walanghiyâ wala ring kurakot at kuhilâ - gregoriovbituinjr. 11.28.2025 * mapapanood ang bidyo sa kawing na:  https://www.facebook.com/share/r/1ANtdYnMX2/  

MAGING BAYANI nakodakan puntang pulong hinggil sa kasaysayan mula sa kitaan ay amin itong nadaanan paalala'y:  "Be a hero to our heroes' children" maging bayani tayo, aba'y kaygandang isipin kaytinding usapin ngayon ang malalang korapsyon mga bayani kung nabuhay pa'y tiyak babangon palalayain ang bayan mula sa pagkasadlak sa kumunoy ng katiwalian, pusali, lusak anong lalim ng kanina lang ay pinag-usapan ng Kaisahan sa Kamalayan sa Kasaysayan (Kamalaysayan): kultura, konsepto, pagkatao, ang pagkabuo ng bansa, anong tungkulin dito paano matanaw ang liwanag sa laksang dilim lalo na't ngayon korapsyon ay karima-rimarim sinagpang ng ahas, pating, buwaya, at buwitre ang buwis at pondo ng bayan, talagang salbahe kaya hamon sa atin ang nasabing paalala na laban sa korapsyon, tayo'y may magagawa pa dinastiya't oligarkiya'y tuluyang mabuwag pangarap na sistemang patas ay dapat itatag - gregoriovbituinjr. 12.27.2025

KAYRAMI PALANG SEARCH ENGINE natutunan ko sa isang palaisipan na sa internet pala'y kayraming  search engine lalo't mananaliksik kang may hinahanap mga impormasyong dapat mabasa man din nariyan ang  Rambler, Infospace, Blekko, Yahoo, Altavista, Gigablast, Webopedia, Blingo, Yandex, Google, Dogpile, Naver, Lycos, Otalo, Excite, Hotbot, Mamma, Yippy, Iwon, Mahalo samutsaring makina sa pananaliksik Yahoo  at  Google  lang ang madalas kong gamit ang iba'y susubukan kong may pagkasabik lalo't may hinahanap ako't hinihirit salamat at may  Word Search  o  Hanap Salità at ganitong datos ay nahanap kong biglâ - gregoriovbituinjr. 12.27.2025

NAKAPAGNGANGALIT NA BALITÀ sinong di magngangalit sa ganyang balità: nangangaroling, limang anyos, ginahasà at pinatay, ang biktima'y napakabatà kung ako ang ama, di sasapat ang luhà dapat madakip at maparusahang tunay ang mga suspek, dapat silang binibitay may kinabukasan pa ang batang hinalay sa ganyang kasamaa'y di mapapalagay anang ulat, ang bata'y inumpog, sinakal, isinako, kamatayang talagang brutal sa sibilisadong mundo'y malaking sampal umaming durugista ang dalawang hangal kahiya-hiya ang krimen nilang ginawâ angkan nila tiyak sila'y ikahihiyâ - gregoriovbituinjr. 12.26.2025 * ulat mulâ sa headline at pahina 2 ng pahayagang Bulgar, Disyembre 23, 2025    

HAYAAN N'YONG MAGKWENTO AKO hayaan n'yong magkwento ako sa bawat sandali pagkat pagkukwento naman ay di minamadali salaysay ng mga nangyari, dinanas at sanhi hanggang itanong sa sarili, anong aking mithi? bakit mga trapong kurakot masamâ ang budhi? ang Paskong tuyó ba'y pagtitiis lamang sa tuyó may letson nga subalit ang buhay ay nanunuyô pagkat walâ na ang tanging pagsintang sinusuyò kahit tahakin ko man ang ilaya hanggang hulô di ko na batid kung paano tupdin ang pangakò hayaan n'yong makathâ ko pa ang nobelang nais upang kamtin ang asam na tagumpay na matamis sa kabilâ ng mga naranasang pagtitiis hanggang aking matipunong katawan ay numipis - gregoriovbituinjr. 12.25.2025

PASKONG TUYÓ ano bang aasahan ng abang makatâ sa panahong ipinagdiriwang ng madlâ kundi magnilay at sa langit tumungangà kahit nababatid ang samutsaring paksâ tandâ ko pa ngayon si Heber Bartolome noong buhay pa't nakakapunta pa kami sa kanyang bahay, talakayan ay matindi at may konsyertong Paskong Tuyó siya dati ngayon, mag-isa akong nagpa-Paskong Tuyó walâ na si misis, walâ nang sinusuyò singkwenta pesos ang isang tumpok na tuyó binili kahapon, kanina inilutò minsan, tanong ko, sadyâ bang ganyan ang buhay ako'y makatâ at kwentistang mapagnilay tanging naisasagot ko'y magkakaugnay habang patuloy pang nakikibakang tunay - gregoriovbituinjr. 12.25.2025